Żabie udka

Moc procentów wydaje się być nieograniczona. Odpowiednio podane są w stanie sprawić, że kobieta przeciętnej urody zamienia się w piękność, a nijaki mężczyzna okazuje się mieć fantastyczne poczucie humoru i rysy prawdziwego przystojniaka.

Procenty potrafią też zmylić nawet najtęższe umysły polskiej ekonomii, o czym przekonał się pełniący obowiązki Prezesa Narodowego Banku Polskiego Sławomir Skrzypek:

Skrzypek popełnił kilka błędów merytorycznych podczas przesłuchania w Sejmie. Wymienił nieżyjącego od półtora roku Wima Duisenberga jako szefa Europejskiego Banku Centralnego. Pomylił punkty procentowe z bazowymi, mówiąc, że stopy procentowe w Polsce są o 50 pkt proc. wyższe niż w strefie euro. To zdaniem niektórych ekonomistów może świadczyć o braku kompetencji do bycia szefem NBP.

Częściowo pana Skrzypka tłumaczyć może pewna przypadłość objawiająca także u innych osób. Okazuje się bowiem, że procentowa zaćma to zjawisko znacznie szersze. Nie tak dawno w którymś z programów Telewizji Polskiej S.A. usłyszałem zdanie o mniej więcej takiej treści:

W tym roku polski PKB wyniósł ponad 5%.

Powyższe jest równie sensowne co „Ford wypuścił nową wersję Mustanga o pojemności skokowej 2 kilogramów”. Produkt Krajowy Brutto wyrażany jest przecież w jednostkach monetarnych. Dla potrzeb porównawczych, PKB różnych krajów przelicza się zazwyczaj na dolara lub euro, natomiast wewnątrz kraju wyborem najbardziej intuicyjnym jest jego własna waluta. O procentach wspomina się, gdy mowa jest o dynamice PKB, czyli zmianie tego wskaźnika, zazwyczaj rozpatrywanej w perspektywie rocznej. Oczywiście spiker nie musiał tego wiedzieć ale, na litość, to nie był materiał na żywo tylko wcześniej zmontowane nagranie. Okazuje się jednak, że nawet w mediach kierujących się Misją można nie wyłapać tak prostego błędu.

Randroid przybywa z odsieczą

Ponieważ znajomość pojęcia „procentu” i miar z niego się wywodzących to podstawa do zrozumienia większości komunikatów dotyczących gospodarki, rzecz wymaga naprostowania. I tak:

Procent

Oznaczany przez znak „%”, jest równoznaczny z jedną setną całości, do której się odnosi. 1% z 1 to 0,01 ale 5% z 50 to 2,5. Procentu używa się zazwyczaj do wyrażania miar relatywnych w stosunku do wielkości podstawowej, określanej nominalnie, na przykład „dług publiczny przekroczył w tym roku próg 10% PKB”. Procent nadaje się też świetnie do określania dynamiki zmian danej wielkości w czasie, np. „PKB Polski wzrósł w tym roku o 5%”.

Promil

Oznaczany przez znak „â?°”, jest miarą identyczną co do zasady z procentem. Zamiast jednej setnej danej wielkości oznacza jednak jedną tysięczną albo też 0.1%.

Punkt procentowy

Oznaczany jako „p.p.”. Jednostka ta jest sposobem na uniknięcie dwuznaczności przy porównywaniu wielkości wyrażanych w procentach. Weźmy taki przykład: „inflacja w roku 2005 wyniosła 2%, a w roku 2006 4%”. Jeśli spróbujemy wyrazić zmianę inflacji, to mamy na to dwa sposoby. Możemy powiedzieć, że „inflacja w roku 2006 wzrosła o 100%”. Nie wiemy jednak, czy chodzi o to, że inflacja dwukrotnie się zwiększyła, czy też o to, że w roku 2006 wynosiła już 102%. Tutaj z pomocą przychodzą właśnie punkty procentowe, których używa się w tym drugim znaczeniu. W naszym przykładzie poprawnie będzie więc stwierdzenie „inflacja w roku 2006 była wyższa od tej z roku 2005 o 2 p.p.”. Dzięki punktom procentowym możemy w sposób nominalny wyrażać wielkości względne. Jest to o tyle ważne, że rozróżenienie pomiędzy procentem i punktem procentowym to źródło powszechnych błędów w prasie codziennej. Ekonomiści mają bowiem tendencję do skracania wypowiedzi i mówienia „procent” zamiast „punkt procentowy”. W końcu oni wiedzą co do czego się odnosi.

Punkt bazowy

Jest to wielkość równa jednej setnej p.p.. Jeśli oprocentowanie lokaty bankowej wzrośnie z 3,5% do 4,0%, to można powiedzieć, że zmiana wynosi 50 punktów bazowych. Błąd, który popełnił Prezes Skrzypek jest więc dość poważny. Różnica, bagatela, stukrotna.

Mam nadzieję, że trochę pomogłem tym z Was, którzy do tej pory mieli problemy w rozróżnieniu pojęć, o których pisałem. Zawsze to przyjemnie jest móc wytknąć błąd samemu Prezesowi NBP!